ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ

 

 

Μενέλαος Ν. Μανουσάκης

Επίκουρος Καθηγητής Παθολογικής Φυσιολογίας

Ιατρική Σχολή

Πανεπιστημίου Αθηνών

 

 

 

Χ. Μ. Μουτσόπουλος

Καθηγητής και Διευθυντής

Κλινικής και Εργαστηρίου Παθολογικής Φυσιολογίας

Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

 

 

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ  ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

 

 

ΑΘΗΝΑ 2002

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 

Α  Χαρακτηριστικά της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας            ..................................... 7

 

Β  Πώς εκδηλώνεται και εξελίσσεται η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα .........................9

 

Γ  Συχνότητα, Επιδημιολογία και Επιπτώσεις της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας.. 11

 

Δ  Τα αίτια της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας  .......................................... 13

 

Ε  Διάγνωση και Θεραπεία της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας .............................. 14

 

Ζ  Πρόσφατη ‘Ερευνα ........................................................... 24

 

Η         Ελπίδα για το μέλλον .........................................................27

 

Θ  Ερωτήματα .................................................................28

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

 

            Σήμερα, η ιατρική θεραπεία των αυτοάνοσων ρευματικών νοσημάτων βασίζεται αφενός στην καλύτερη κατανόηση της βιολογίας και της κλινικής εξέλιξης των ασθενειών αυτών και αφ' ετέρου στην αποτελεσματικότερη κοινωνική οργάνωση. Αναντίρρητα, η πολύπλευρη πρόοδος έχει οδηγήσει σε νέες δραστικές θεραπευτικές προσεγγίσεις και σε περισσότερες προσδοκίες και απαιτήσεις για καλύτερες υπηρεσίες υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, η έγκυρη και πλήρης ενημέρωση των ασθενών αποτελεί ένα ουσιαστικό στοιχείο που προάγει την ισότιμη συνεργασία τους με τα μέλη της θεραπευτικής ομάδας και διευκολύνει  την καλύτερη αντιμετώπιση των νοσημάτων. Επιπλέον, η "εν yνώσει" συμμετοχή επάγει τη θετική πνευματική στάση των ασθενών, πράγμα που με την σειρά του συμβάλλει αποφασιστικά στην ανταπόκρισή τους στη θεραπεία.

 

            Το παρόν φυλλάδιο αφορά στην Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Η έκδοση αυτή έρχεται σαν συνέχεια των τριών προηγούμενων ενημερωτικών φυλλαδίων με θέματα την Αιτιολογία, Παθογένεια και Θεραπεία των Αυτοάνοσων Νοσημάτων, το Σύνδρομο Sjogren και τον Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο, αντίστοιχα. Η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα είναι ένα ιδιαίτερα συχνό αυτοάνοσο ρευματικό νόσημα που προσβάλλει άτομα νεαρής ή μέσης ηλικίας. Τα τελευταία χρόνια, οι πρόοδοι στην κατανόηση της παθογένειας και κλινικής πορείας της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας έχουν συμβάλλει ουσιαστικά στον σχεδιασμό νέων αποτελεσματικών φαρμάκων και την μείωση της νοσηρότητας της νόσου. Το εγχειρίδιο αυτό απευθύνεται και φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο βοήθημα για τους ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, το οικογενειακό και φιλικό τους περιβάλλον, καθώς επίσης και το παραϊατρικό προσωπικό που έρχεται σε καθημερινή επαφή με τους ρευματολογικούς ασθενείς. Φιλοδοξεί να απαντήσει με απλότητα αλλά και με επιστημονική σαφήνεια και πληρότητα τόσο σε καθημερινά ζητήματα όσο και σε πολύπλοκα ερωτήματα για  την νόσο.

 

            Στο κείμενο περιγράφεται πώς εκδηλώνεται η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα, με ποίο τρόπο γίνεται η διάγνωση και πώς αντιμετωπίζεται. Επίσης παρουσιάζεται η δράση που χρειάζεται να αναλάβουν οι ασθενείς προκειμένου να αντιμετωπίσουν, με τον καλύτερο τρόπο, την ασθένειά τους. Εάν έχετε επιπλέον απορίες, να συμβουλευτείτε τον ιατρό σας.

 

            Ευχαριστούμε τον Καθ. κ.. Ορέστη Τσόλα για την σχολαστική επιμέλεια των κειμένων, την κ. Χριστίνα Μαλανδράκη και την Εταιρεία Novartis των οποίων η βοήθεια και υποστήριξη ήταν καθοριστική για την πραγματοποίηση αυτού του φυλλαδίου.

 

 

                                                            Μ.Ν. Μανουσάκης,  Χ.Μ. Μουτσόπουλος

 

 

 

Α. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

 

            Η  Ρευματοειδής Αρθρίτιδα είναι μια φλεγμονώδης νόσος που προκαλεί πόνο, οίδη­μα (διόγκωση), δυσκαμψία και απώλεια της λειτουργικότητας των αρθρώσεων. Παρουσιάζει μερικά χαρακτηριστικά που την κάνουν να διαφέρει από άλλα είδη αρθρίτιδας.

 

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

 

 

 

            Για παράδειγμα, η Ρευματοειδής αρθρίτιδα συνήθως εκδηλώνεται με συμμετρική προσβολή πολλών αρθρώσεων. Δηλαδή, εάν πάσχει το δεξιό γόνατο ή οι αρθρώσεις του δεξιού χεριού, πάσχουν και οι αντίστοιχες αρθρώσεις από την αριστερή πλευρά του σώματος. Η νόσος συχνά προσβάλλει τον καρπό και τις εγγύς μεσοφαλαγγικές αρθρώσεις των δαχτύλων  (Εικόνα-1).

 

 

Οι σύγχρονες θεραπευτικές παρεμβάσεις επιτρέπουν στους περισσότερους ασθενείς να έχουν μια δραστήρια και παραγωγική ζωή

 

            Εκτός από τις αρθρώσεις, είναι δυνατόν να προσβάλλει και άλλα μέρη του σώματος (βλέπε παρακάτω). Επίσης, οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν κόπωση, περιστασιακά πυρετό και γενικά  αίσθημα κακοδιαθεσίας (κακουχία).

 

            Ένα άλλο χαρακτηριστικό της  Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας είναι ότι διαφέρει πολύ από άτομο σε άτομο. Ασθενείς με ήπια μορφή της νόσου εμφα­νίζουν  περιόδους κατά τις οποίες τα συμπτώματα χειροτερεύουν (εξάρσεις) και περιόδους βελτίωσης (υφέσεις).

 

 

 

Εικόνα-1. Ασθενής με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα.

Η νόσος εκδηλώνεται με συμμετρική προσβολή των αρθρώσεων των άκρων χειρών και ειδικότερα των καρπών και των εγγύς μεσοφαλαγγικών αρθρώσεων των δαχτύλων (γκρι βέλος). Προσέξτε ότι οι άπω μεσοφαλαγγικές αρθρώσεις των δαχτύλων (λευκό βέλος) δεν προσβάλλονται και αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας.

 

 

            Σε ποιο βαριά μορφή της νόσου, η ασθένεια μπορεί να είναι ενεργός τον περισσότερο καιρό, να διαρκεί για πολλά χρόνια και να οδηγήσει σε σοβαρές λειτουργικές βλάβες των αρθρώσεων.

 

            Αν και η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του ασθενή, οι σύγχρονες θεραπευτικές παρεμβάσεις, που περιλαμβάνουν την χορήγηση φαρμάκων, πρόγραμμα ανάπαυσης και φυσικής άσκησης, την εκπαίδευση του ασθενή, καθώς και ποικίλα προγράμματα κοινωνικής και ψυχολογικής υποστήριξης, επιτρέπουν στους περισσότερους ασθενείς να έχουν μια δραστήρια και παραγωγική ζωή. Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα έχει οδηγήσει σε ικανοποιητική κατανόηση της παθογένειας της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας αυξάνοντας την πιθανότητα, στο μέλλον, οι ερευνητές να ανακαλύψουν πιο αποτελεσματικές θεραπείες.

 

 

 

 

 

 

Β. ΠΩΣ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΣΣΕΤΑΙ Η ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ

 

Αρθρώσεις

 

            Η φυσιολογική  άρθρωση (δηλαδή η περιοχή όπου συνενώνονται δύο οστά) περιβάλ­λεται από τον αρθρικό θύλακο (σάκος), ο οποίος την στηρίζει και την προστατεύει (βλέπε Εικόνα-2).

 

 

Εικόνα-2. Σχηματική αναπαράσταση της φυσιολογικής άρθρωσης (δηλαδή η περιοχή όπου συνενώνονται δύο οστά) που περιβάλλεται από τον αρθρικό Θύλακο, ο οποίος την στηρίζει και την προστατεύει και περιέχει το αρθρικό υγρό (που δρα ως λιπαντικό).

 

 

 

            Οι απολήξεις των δύο οστών επικαλύπτονται από χόνδρο. Από την εσωτερική πλευρά, ο αρθρικός θύλακος καλύπτεται από τον αρθρικό υμένα που παρά­γει ένα υγρό, το αρθρικό υγρό. Το υγρό αυτό λιπαίνει και θρέφει τους χόνδρους και τα οστά μέσα στον αρθρικό θύλακο.

           

            Στην Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, το ανοσολογικό (ή αμυντικό) σύστημα του οργα­νισμού εμφανίζει ορισμένες διαταραχές. Στους ασθενείς, το σύστημα αυτό, το οποίο είναι διαπιστευμένο με την προστασία του σώματος από τις λοιμώξεις και τις νεοπλασίες, για αδιευκρίνιστους λόγους, επιτίθεται στα κύτταρα του ίδιου του οργανισμού μέσα στον αρθρικό θύλακο με αυτοβλαπτικά αποτελέσματα. Άλλωστε, για τον λόγο αυτό, η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα θεωρείται "αυτοάνοσο νόσημα". Με την εμφάνιση της νόσου, τα λευκά αιμοσφαίρια που αποτελούν μέρος του φυσιολογικού ανοσολογικού συστήματος, συγκεντρώνονται στον αρθρικό υμένα και προκαλούν φλεγμονή. Αυτό καλείται υμενίτιδα και εμφανίζεται με θερμότητα, ερυθρότητα, οίδημα και πόνο, που είναι τυπικά συμπτώματα της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας. Κατά την εξέλιξη της φλεγ­μονής, τα κύτταρα του αρθρικού υμένα αναπτύσσονται και διαιρούνται με παθολογικό τρόπο, μεταβάλλοντας το φυσιολογικά λεπτό αρθρικό υμένα σε παχύ, και έτσι η άρθρω­ση διογκώνεται και είναι επώδυνη στην επαφή και την κίνηση.

 

            Καθώς η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα εξελίσσεται, τα κύτταρα που διηθούν

τον αρθρικό υμένα επεκτείνονται, εισβάλλουν και διαβρώνουν τους αρθρικούς ιστούς καταστρέφοντας τους χόνδρους και τα οστά. Οι περιβάλλοντες μύες, σύνδεσμοι και τένοντες, που ενισχύουν και σταθεροποιούν την άρθρωση, εξασθενούν και αδυνατούν να λειτουργήσουν φυσιολογικά. Έτσι προκαλείται πόνος και δυσμορφία των αρθρώσε­ων, που παρατηρούνται συχνά στη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Επιπλέον, οι φλεγμονώδεις αντιδράσεις στην Ρευματοειδή Αρθρίτιδα συμβάλλουν σε γενικευμένη απώλεια αστικής μάζας, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει σε οστεοπόρωση (εύθραυστα οστά, επιρρεπή σε κατάγματα). Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η καταστροφή των οστών ξεκινά στα πρώτα ένα με δύο έτη από την έναρξη της νόσου. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και πρώιμης έναρξης θεραπευτικής αγωγής για τη αποτελε­σματική ρύθμιση της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας.

 

 

 

Άλλα Μέρη του Σώματος

 

            Η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα, εκτός από τις αρθρώσεις, είναι δυνατόν να προσβάλλει και άλλα μέρη του σώματος. Περίπου το ένα πέμπτο των ασθενών αναπτύσ­σει ρευματικά οζίδια. Πρόκειται για υποδόρια ογκίδια που συνήθως εμφανίζονται κοντά στις αρθρώσεις. Πολλοί ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα εμφανίζουν αναιμία (μείωση του φυσιολογικού αριθμού των ερυθρών αιμοσφαιρίων). Άλλα λιγότερο συχνά συμπτώματα είναι ο αυχενικός πόνος, η ξηροφθαλμία και ξηροστομία. Πολύ σπάνια, οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν φλεγμονή των αιμοφόρων αγγείων (αγγειίτιδα), του περιβλήματος των πνευμόνων (πλευρίτιδα) ή του σάκου της καρδιάς (περικαρδίτιδα).

 

 

Γ. ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ, ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

 

            Η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα προσβάλλει όλες τις φυλές και τις εθνικές ομάδες. Η νόσος συνήθως ξεκινά στη 3η ή 4η δεκαετία της ζωής, αλλά είναι επίσης δυνατόν να προσβάλλει γηραιότερα άτομα. Ωστόσο, όχι σπάνια, η νόσος μπορεί να εμφανισθεί σε νέους ενήλικες, ενώ ακόμα και τα παιδιά μπορούν να προσβληθούν από μια ειδική μορφή της ασθένειας. Όπως σε άλλα είδη αρθρίτιδας και αυτοάνοσων νοσημάτων, η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα εμφανίζεται πιο συχνά στις γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες (δύο με τρεις φορές συχνότερα). Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το 1% των ενηλίκων πάσχουν από Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι, ορισμένες πρόσφατες διεθνείς μελέτες εκτιμούν πως ο συνολικός αριθμός νέων περιστατι­κών Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας στην πραγματικότητα ίσως να έχει ελαττωθεί.

 

 

Οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας καθώς και όλων των άλλων τύπων αρθρίτιδας, είναι σημαντικές, τόσο σε εθνικό όσο και σε ατομικό επίπεδο

 

 

            Μελέτες στην Ελλάδα έχουν υποδείξει σημαντικά χαμηλότερη συχνότητα Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας στον γενικό πληθυσμό. Το δεδομένο αυτό συναρτάται με το γεγονός ότι η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα στην Ελλάδα εμφανίζει αρκετές ιδιομορφίες σε σύγκριση με άλλες εθνικές ομάδες. Για παράδειγμα, όσον αφορά την βαρύτητα της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας, ο Ελληνικός πληθυσμός εμφανίζεται σχετικά ευνοημένος. Κλινικές μελέτες έχουν υποδείξει ότι συγκριτικά με ασθενείς της Βόρειας Ευρώπης, οι Έλληνες ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα παρουσιάζουν γενικά ηπιότερη νόσο, γεγονός το οποίο δεν έχει ακόμη εξηγηθεί επαρκώς. Επιπλέον, οι ασθενείς στην Ελλάδα φαίνεται ότι παρουσιάζουν ορισμένες εργαστηριακές και γενετικές ιδιαιτερότητες.

 

            Σύμφωνα με όλες τις μετρήσεις, οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας καθώς και όλων των άλλων τύπων αρθρίτιδας, είναι σημα­ντικές, τόσο σε εθνικό όσο και σε ατομικό επίπεδο. Από οικονομική άποψη, το κόστος της φαρμακευτικής και χειρουργικής θεραπείας της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας, σε συνδυασμό με τις χαμένες ώρες εργασίας λόγω ανικανότητας προκαλούμενης από τη νόσο, ανέρχεται σε εκατομμύρια ευρώ. Σε μερικές περιπτώσεις, η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του ασθενή να φέρει σε πέρας απλές καθημερινές δραστηριότητες, να περιορίσει τις προοπτικές για εργασία και να αποδιοργανώσει την οικογενειακή ζωή. Επιπλέον, εκτός από τις άμεσες συνέπειες της νόσου, οι ασθενείς συχνά υποφέρουν από συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και αίσθη­μα ανεπάρκειας. Η σύγχρονη αντιμετώπιση του νοσήματος συμπεριλαμβάνει εκπαιδευτι­κά προγράμματα αυτοεξυπηρέτησης που διευκολύνουν τους ασθενείς στην αντιμετώπι­ση των καθημερινών προβλημάτων, έτσι ώστε να ζουν ανεξάρτητα και δημιουργικά. Τέτοια προγράμματα περιγράφονται παρακάτω στο κεφάλαιο "Διάγνωση και Θεραπεία της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας".

 

 

 

Δ. ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

 

 

            Όπως αναφέραμε, η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα είναι μία από τις πολλές "αυτοάνοσες" νόσους, κατά τις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου επιτίθεται εναντίον των ιστών του ίδιου του οργανισμού. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν επακριβώς την αιτία που προκαλεί το νόσημα, όμως έρευνες των τελευταίων ετών έχουν αρχίσει να διαλευκάνουν τους παράγοντες που εμπλέκονται στην παθογένεσή του.  Αν και πολλές ερωτήσεις παραμένουν ακόμα αναπάντητες, οι μέχρι τούδε παρατηρήσεις συγκλίνουν στο ότι η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα αναπτύσσεται ως αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, όπως γενετικών, περιβαλλοντικών και ορμονικών. Τα τελευταία χρόνια, έχουν αυξηθεί σημαντικά οι παράγοντες γνώσεις μας για τα γενετικά χαρακτηριστικά των ασθενών και άλλους παράγοντες (όπως λοιμογόνους και άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες, ορμονικές αλλαγές και ψυχολογικές επιβαρύνσεις) που μπορούν να ενεργοποιήσουν κάποιους βιολογικούς μηχανισμούς στο σώμα των ασθενών και να προκαλέσουν την εκδήλωση της ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Επιστημονικές έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη προσπαθούν να κατανοήσουν αυτούς τους παράγοντες και τον τρόπο που αλληλεπιδρούν στη δημιουργία του νοσήματος (βλέπε το κεφάλαιο Σύγχρονη Έρευνα).

 

 

Έρευνες των τελευταίων ετών έχουν αρχίσει να διαλευκάνουν τους παράγοντες που εμπλέκονται στην παθογένεση

 

 

Γενετικοί (κληρονομικοί) παράγοντες: Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι υπάρχει γενετική προδιάθεση για την ανάπτυξη της ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Αυτό σημαίνει ότι οι ασθενείς κληρονομούν από τους γονείς τους ορισμένα γονίδια (δηλ. γενετικά χαρακτηριστικά) που τους κάνουν πιο επιρρεπείς στην ασθένεια αυτή. Μάλιστα, έχει γίνει κατανοητό ότι περισσότερα από ένα εμπλεκόμενα γονίδια καθορίζουν την μορφή και την βαρύτητα της ασθένειας. Ωστόσο, προς το παρόν, δεν υπάρχει απόλυτος και ακριβής τρόπος για να διαπιστωθεί αυτή η επιρρέπεια ή για να προβλεφθεί ποιος άνθρωπος θα εκδηλώσει ρευματοειδή αρθρίτιδα κάποια στιγμή της ζωής του.

 

            Μερικά από τα γονίδια που έχουν διαπιστωθεί ότι καθορίζουν την προδιάθεση για Ρευματοειδή Αρθρίτιδα αντιπροσωπεύουν γονίδια που ελέγχουν την λειτουργία του ανοσολογικού συστήματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς που έχουν τέτοια γονίδια θα ασθενήσουν οπωσδήποτε, αφού φαίνεται ότι μια σειρά από άλλα ακόμη άγνωστα γονίδια, αλλά και περιβαλλοντικοί και άλλοι παράγοντες παίζουν ρόλο στην επαγωγή της ασθένειας.

 

Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Πιθανότατα, κάποιος παράγοντας του περιβάλλοντος (π.χ. ένας λοιμώδης παράγοντας, όπως κάποιος ιός ή βακτήρια) πυροδοτεί τη διαδικασία εκδήλωσης της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας σε άτομα των οποίων το γενετικό υπόστρωμα τους καθιστά ευαίσθητους στη νόσο. Θα πρέπει όμως να επισημανθεί ότι, χωρίς αμφιβολία, η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα δεν είναι μεταδοτική: ένας άνθρωπος δεν την "κολλάει" από κάποιον άλλον.

 

Ορμονικοί παράγοντες: Μια ποικιλία ορμονικών παραγόντων πιθανότατα εμπλέκεται στην γένεση της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας, όπως και άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων. Πιστεύεται ότι ή διαταραχή κάποιων ορμονών, είναι δυνατόν να επάγει την ανάπτυξη της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας σε ένα γενετικά προδιατεθειμένο άτομο που έχει ήδη εκτεθεί σε εκλυτικό περιβαλλοντικό παράγοντα.

 

 

Ε. ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΟΥΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

 

            Η διάγνωση και η θεραπεία των ασθενών χρειάζονται συντονισμένη προσπάθεια και συνεργασία του ασθενή και ιατρού, ενώ συχνά απαιτούν την συμμετοχή ποικίλων εξειδικευμένων λειτουργών υγείας. Στην σύγχρονη πρακτική, αυτές οι φροντίδες υγείας συνήθως αναλαμβάνονται από ομάδα που μπορεί να περιλαμβάνει πολλές ιατρικές ειδικότητες, καθώς και εξιδικευμένους νοσηλευτές, φυσιοθεραπευτές, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς. Ο θεράπων ρευματολόγος, ο οικογενειακός ιατρός, ή ένας ιατρός που είναι εξοικειωμένος με τα συστηματικά προβλήματα των αυτοάνοσων ρευματολογικών ασθενών είναι δυνατόν να αναλάβει τον ρόλο του συντονιστή/επικεφαλής στην ομάδα αυτή των λειτουργών υγείας. Μερικές φορές, η οριστικοποίηση της διάγνωσης και θεραπείας είναι δυνατόν να απαιτήσει μια πιο μακρόχρονη ιατρική παρακολούθηση. Ενδεχόμενα, θα χρειαστεί η διενέργεια εξειδικευμένων εξετάσεων και η δοκιμή πολλαπλών και διαφορετικών φαρμακευτικών μέσων.

 

 

Η διάγνωση και η θεραπεία των ασθενών χρειάζονται συντονισμένη προσπάθεια και συνεργασία του ασθενή και ιατρού, ενώ συχνά απαιτούν τη συμμετοχή ποικίλων εξιδικευμένων λειτουργών υγείας

           

 

            Μελέτες έχουν δείξει ότι, οι καλά ενημερωμένοι ασθενείς που συμμετέχουν ενεργά στη ρύθμιση της νόσου, αντιμετωπίζουν λιγότερα προβλήματα και επισκέπτονται λιγότερο συχνά τον ιατρό από ότι άλλοι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Τα προγράμματα εκπαίδευσης και αυτοεξυπηρέτησης ασθενών με αρθρίτιδα, ως και οι ομάδες υποστήριξης, βοηθούν στην καλύτερη ενημέρωση και ενεργητική στάση απέναντι στη νόσο. Τα προγράμματα αυτοεξυπηρέτησης ενημερώνουν σχετικά με τη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα και τη θεραπεία της, για τεχνικές ασκήσεις και χαλάρωσης, δίνουν τη δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ των ασθενών και γενικά επιλύουν προβλήματα. Γενικά, τα προγράμματα αυτά προσφέρουν τα ακόλουθα μακροπρόθεσμα ωφέλη:

*           Βοηθούν τους ασθενείς να κατανοήσουν τη νόσο.

*           Βοηθούν τους ασθενείς να μειώσουν τον πόνο σε εξάρσεις της νόσου.

*           Προσφέρουν φυσική, συναισθηματική και πνευματική υποστήριξη.

*           Βοηθούν τους ασθενείς να ελέγχουν τη νόσο και ισχυροποιούν την πεποίθησή τους στην ικανότητα να σχεδιάζουν και να διάγουν γεμάτη ενέργεια και ανεξάρτητη ζωή.

 

 

 

Διάγνωση

 

            Η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα ενδεχομένως διαγιγνώσκεται δύσκολα στα αρχικά της στάδια. Αυτό οφείλεται σε ποικίλους λόγους. Καταρχήν, συχνά δεν είναι δυνατόν να αποκαλυφθεί με μια μόνο εξέταση. Επιπλέον, το είδος και η βαρύτητα των συμπτωμάτων διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή. Επίσης, είναι ενδεχόμενο να χρειάζεται χρόνος προκειμένου να αποκλεισθούν άλλες πιθανές διαγνώσεις, δεδομένου ότι τα συμπτώματα μπορεί να προσομοιάζουν σε αυτά άλλων τύπων αρθρίτιδας. Τέλος, μερι­κές φορές η συνολική κλινική εικόνα αναπτύσσεται με την πάροδο του χρόνου και λίγα μόνο συμπτώματα εμφανίζονται από τα αρχικά στάδια. Έτσι ο ιατρός χρησιμοποιεί ποικίλα μέσα για να διαγνώσει τη νόσο και να αποκλείσει άλλες καταστάσεις:

 

Ατομικό Αναμνηστικό: Στο Ατομικό Αναμνηστικό καταγράφονται τα συμπτώ­ματα του ασθενούς, πότε και πώς αυτά ξεκίνησαν. Η ποιότητα της επικοινωνίας μεταξύ ασθενή και ιατρού έχει ιδιαίτερη σημασία. Για παράδειγμα, η περιγραφή του πόνου,

της αγκύλωσης και αρθρικής καταστροφής και των μεταβολών τους στο χρόνο, είναι σημαντική για τη διαμόρφωση της αρχικής εκτίμησης του ιατρού για τη νόσο.

 

Φυσική εξέταση: Εδώ περιλαμβάνεται η πλήρης ιατρική εξέταση των συστη­μάτων του οργανισμού, όπως για παράδειγμα του δέρματος, των πνευμόνων, της καρδιάς, της κοιλιάς, των αρθρώσεων, των νευρικών αντανακλαστικών, της μυϊκής δύναμης κλπ.

 

Εργαστηριακές εξετάσεις: Ποικίλες εργαστηριακές εξετάσεις είναι στην διάθεση των ιατρών και αποσκοπούν στο να διευκολύνουν ή να υποστηρίξουν την κατανόηση των συμπτωμάτων των ασθενών και τελικά την διάγνωση. Μια κοινή εξέταση αποτελεί η δοκιμασία για την ανεύρεση του ρευματοειδή παράγοντα, ενός παθολογικού αντισώματος που ανιχνεύεται στο αίμα των περισσοτέρων ασθενών με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα (τα αντισώματα είναι ειδικές πρωτεϊνες, προϊόντα του ανοσολογικού συστήματος, που φυσιολογικά βοηθούν στην άμυνα του οργανισμού από ξένους εισβολείς). Εντούτοις, δεν είναι όλοι οι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα θετικοί στο ρευματοειδή παράγοντα, ειδικά στα αρχικά στάδια της νόσου, ούτε το σύνολο των ανθρώπων με ρευματοειδή παράγοντα αναπτύσσουν τη νόσο. Άλλες κοινές εξετάσεις είναι η γενική αίματος (λευκοκυτταρικός τύπος, έλεγχος για αναιμία) και η ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών αιμοσφαιρίων (που υποδηλώνει την παρουσία φλεγμονής)

 

Ακτινολογικές και άλλες εξετάσεις: Οι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα υποβάλλονται στην ακτινολογική εκτίμηση των αρθρώσεων προκειμένου να καθορισθεί η ενδεχόμενη παρουσία και ο βαθμός αρθρικών διαβρώσεων. Επιπρόσθετα, όταν κριθεί απαραίτητο, ποικίλες άλλες εξετάσεις (απλές ακτινογραφίες, αξονική τομογραφία, υπερηχογραφία κλπ.) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την διερεύνηση της μορφολογίας και της λειτουργίας των οργάνων.

 

 

Θεραπεία         

 

            Αν και για την ώρα δεν υπάρχει μόνιμη ίαση για την Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, με σωστή και έγκαιρη αγωγή, στους περισσότερους ασθενείς η νόσος μπορεί να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά. Δηλαδή, η νόσος θεραπεύεται, αλλά προς το παρόν δεν ιάται. Οι αντικειμενικοί στόχοι της θεραπείας περιλαμβάνουν την ύφεση της νόσου (δηλ. την ελαχιστοποίηση των φλεγμονωδών αντιδράσεων), την ανακούφιση του πόνου, τον περιορισμό της καταστροφής στις αρθρώσεις και την βελτίωση της λειτουργικότη­τας και του επιπέδου ζωής των ασθενών.

           

            Η θεραπεία συνιστάται κυρίως στην χορήγηση δραστικών ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων που εμποδίζουν την ανάπτυξη των φλεγμονών σε συνδυασμό με την υποστη­ρικτική αγωγή που βελτιώνει το τρόπο ζωής. Η αντιμετώπιση είναι συνήθως διαφορετική σε ασθενείς με μακρόχρονη νόσο (και συχνά ελλιπή θεραπευτική αγωγή), όπου μόνιμες βλάβες έχουν δημιουργηθεί, αλλά οι φλεγμονές δεν είναι πλέον παρούσες. Εδώ, η θε­ραπεία συνίσταται κυρίως σε συντηρητική αγωγή, αλλά και σε χειρουργικές επεμβάσεις. Έτσι, σε ένα ασθενή με παραμορφωτικές βλάβες από παλαιά αθεράπευτη αρθρίτιδα χορηγείται αγωγή για την ανακούφιση από τον πόνο και υποβάλλεται σε φυσιοθεραπεία και διορθωτικές ορθοπεδικές επεμβάσεις με σκοπό την διατήρηση της λειτουργικότητας των αρθρώσεων.

           

            Η θεραπευτική αγωγή αποτελεί θέμα-κλειδί για την επικοινω­νία μεταξύ ασθενή και ιατρού. Μεταξύ άλλων, η συζήτηση με τον ιατρό βοηθά στην κατανόηση των προβλημάτων του νοσήματος και την επιβεβαίωση ότι ακολουθείται η σωστή αγωγή. Επίσης, η συζήτηση βοηθά τον ασθενή να πάρει αποφάσεις για ενδεχό­μενη χειρουργική επέμβαση.

 

 

Οι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα χρειάζονται ισορροπία ανάμεσα σε άσκηση και ανάπαυση

 

 

            α .  Τρόπος Ζωής

            Μια ολοκληρωμένη θεραπευτική προσέγγιση πρέπει να περιλαμβάνει την ενθάρρυνση δραστηριοτήτων που ενισχύουν την ικανότητα του ατόμου να λειτουργεί ανεξάρτητα χωρίς φοβία και ανασφάλεια για το μέλλον του.

 

            Ανάπαυση και άσκηση: Η άσκηση και η ανάπαυση βοηθούν σημαντικά. Οι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα χρειάζονται ισορροπία ανάμεσα στα δύο, με περιόδους μεγαλύτερης ανά­παυσης, όταν η νόσος βρίσκεται σε έξαρση και με περισσότερη άσκηση, όταν αυτή βρίσκεται σε ύφεση. Η ανάπαυση αποτρέπει την καταπόνηση των αρθρώσεων, βοηθάει να μειώνεται η φλεγμονή και ο πόνος. Η διάρκεια του χρόνου που απαιτείται για ανά­παυση διαφέρει από άτομο σε άτομο, αλλά σε γενικές γραμμές, μικρά διαστήματα ξεκούρασης είναι πιο ωφέλιμα από ότι η μακρόχρονη κατάκλιση.

            Η άσκηση είναι σημαντική για την ενδυνάμωση των μυών, διατηρώντας την ευκινησία και ευλυγισία των αρθρώσεων. Επίσης συμβάλλει στη μείωση του πόνου και στη διατήρηση χαμηλού σωματικού βάρους, εξασφαλίζει καλύτερο ύπνο και προάγει τη θετική διάθεση. Το πρόγραμμα ασκήσεων θα πρέπει να σχεδιάζεται και να εκτελείται σε συνάρτηση με τις φυσικές ικανότητες του ατόμου, τα όρια και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες του.

 

            Φροντίδα των αρθρώσεων: Κάποιοι ασθενείς βρίσκουν ανακούφιση από την χρησιμοποίηση νάρθηκα για μικρό χρονικό   διάστημα, σε μια προσβεβλημένη άρθρωση. Οι νάρθηκες χρησιμοποιούνται κυρίως στον καρπό και το χέρι, καθώς επίσης στον αστράγαλο και το πόδι. 0 ιατρός ή ο φυσιοθεραπευτής            μπορεί να βοηθήσει στην τοποθέτηση και εφαρμογή του νάρθη­κα. ‘Αλλοι τρόποι για να μειωθεί η καταπόνηση των αρθρώσεων είναι διάφορες επινοήσεις αυτοεξυπηρέτησης (για παράδειγμα ενδύματα με φερμουάρ, χρήση γλώσσας υποδημάτων με μακριά λαβή), κατασκευές που βοηθούν το κάθισμα και το σήκωμα από την καρέκλα, από το κάθισμα της τουαλέτας και το κρεβάτι και γενικά στην εκτέλεση των καθημερινών δραστηριοτήτων.        

 

            Καταπολέμηση του άγχους: Οι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, πέρα από τα σωματικά, αντιμετωπίζουν και συναισθηματικά προβλήματα. Συναισθήματα που εκλύονται εξαιτίας της νόσου (φόβος, θυμός, απογοήτευση) σε συνδυα­σμό με τον πόνο και το φυσικό περιορισμό είναι δυνατόν να αυξήσουν τα επίπεδα άγχους. Μολονότι δεν έχει αποδειχθεί ότι το άγχος επάγει τη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, συχνά μπορεί να δυσκολέψει τη ζωή με τη νόσο. Το άγχος μπορεί να μειώσει την αντοχή στον πόνο. Διάφορες τεχνικές προσφέρονται για την αντιμετώπιση του άγχους. Τακτικές περίοδοι ανάπαυσης μπορούν να βοηθήσουν, όπως επίσης ασκήσεις χαλάρω­σης. Επιπλέον τα προγράμματα άσκησης, η συμμετοχή σε ομάδες ψυχολογικής υποστή­ριξης και το υψηλό επίπεδο επικοινωνίας με τους θεραπευτές βοηθούν στην καταπολέ­μηση του άγχους.

 

            Υγιεινή διατροφή: Με εξαίρεση συγκεκριμένους τύπους ελαίων, δεν είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι κάποιο είδος τροφής βοηθά ή βλάπτει τους περισσό­τερους ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις από Έλληνες ερευνητές που όμως χρειάζονται επιβεβαίωση, έχουν υποδείξει μια πιθανή μείωση του κινδύνου ανάπτυξης Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας σε άτομα που διατρέφονται με ελαιόλαδο και χόρτα. Παρόλο αυτά, μια ολοκληρωμένη διατροφή με αρκετές (αλλά όχι υπερβολικές) θερμίδες, πρωτεϊνες και ασβέστιο είναι σημαντική για τους ασθενείς. Ορισμένοι ασθενείς ίσως χρειαστεί να είναι πιο προσεκτικοί όσον αφορά την υπερκατα­νάλωση αλκοολούχων ποτών, εξαιτίας των φαρμάκων που τους χορηγούνται. Όσοι λαμβάνουν μεθοτρεξάτη χρειάζεται να αποφεύγουν το αλκοόλ.

 

 

Ολοκληρωμένη διατροφή με αρκετές αλά όχι υπερβολικές θερμίδες, πρωτεϊνες και ασβέστιο είναι σημαντική για τους ασθενείς

 

 

            Περιβάλλον: Ορισμένοι ασθενείς επισημαίνουν ότι η αρθρίτιδα επιδεινώνεται με τις απότομες αλλαγές του καιρού. Εντούτοις, δεν αποδεικνύεται ότι συγκεκριμένες κλιματολογικές συνθήκες μπορούν να ωφελήσουν ή να επιδεινώσουν τη νόσο. Μετακόμιση σε νέο τόπο διαμονής, με διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες, δεν επιφέρει μακροπρόθεσμες αλλαγές σε ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα.

 

 

β. Φαρμακευτική αγωγή

 

            Η πλειονότητα των ασθενών με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα χρειάζεται να υποβάλ­λεται σε χρόνια φαρμακευτική αγωγή. Κάποιες ουσίες χρησιμοποιούνται για τη αντιμε­τώπιση της φλεγμονής, ενώ άλλες χορηγούνται μόνο για την ανακούφιση από τον πόνο. Η γενική κατάσταση του ασθενή, η παρούσα και αναμενόμενη εξέλιξη της νόσου, η χρονική διάρκεια χορήγησης των φαρμάκων, καθώς επίσης η αποτελεσματικότητα και οι πιθανές παρενέργειες αυτών, λαμβάνονται υπόψη κατά τη συνταγογράφηση της φαρμακευτικής αγωγής.

 

            Η κύρια φαρμακευτική αγωγή της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας συνίσταται στην χορήγηση ειδικών δραστικών ανοσοκοτασταλτικών φαρμάκων που εμποδίζουν την ανάπτυξη των φλεγμονών. Τα κυριότερα φάρμακα που χρησιμοποιούνται ανήκουν στην ομάδα των καλούμενων "τροποποιητικών της νόσου αντιρρευματικών φαρμάκων" και χορηγούνται προκειμένου να επιβραδύνουν την πορεία της νόσου (βλέπε μονογρα­φία "Τα αυτοάνοσα νοσήματα και η θεραπεία τους"). Σε μεγάλες δόσεις είναι τοξικά και ορισμένα από αυτά έχουν αρχικά χρησιμοποιηθεί στη θεραπεία του καρκίνου. Ωστόσο, σε μικρές δόσεις έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά για τη θεραπεία των χρόνιων ρευματικών νοσημάτων. Έχει δειχθεί  ότι καλύτερα αποτελέσματα επιτυγ­χάνονται με την άμεση και αποφασιστική θεραπεία των νεοδιαγνωσθέντων ασθενών που παρουσιάζουν ενεργό νόσο, με σκοπό την άμεση καταστολή της προόδου των φλεγμονών και την αποτροπή μόνιμων ιστικών καταστροφών. 'Ετσι, σε αντίθεση με ότι πιστευόταν στο παρελθόν, αυτές οι πιο δραστικές θεραπευτικές παρεμβάσεις επι­χειρούνται όσο το δυνατόν νωρίτερα με την εμφάνιση της ασθένειας και συνίστανται στην χορήγηση αποτελεσματικών δόσεων των παραπάνω ανοσοκατασταλτικών φαρμά­κων. Επιπλέον, όταν η χορήγηση ενός μόνο φαρμάκου δεν είναι αποτελεσματική, χορηγείται συνδυασμός δύο ή περισσότερων φαρμάκων. Όπως ήδη προαναφέρθηκε, η επιλογή της καταλληλότερης αγωγής εξαρτάται τόσο από την σοβαρότητα όσο και από την δραστηριότητα της νόσου στον κάθε ασθενή. 0 θεράπων ιατρός είναι δυνατόν να τροποποιεί τον τύπο και την ποσότητα των φαρμάκων που χορηγεί, ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς.

 

 

γ. Χειρουργική Θεραπεία

 

            Οι ασθενείς με σοβαρή αρθρική βλάβη είναι δυνατόν να υποβληθούν σε ποικί­λες χειρουργικές επεμβάσεις. Πρωταρχικός σκοπός των επεμβάσεων είναι η μείωση του πόνου, η ανάκτηση της λειτουργικότητας των προσβεβλημένων αρθρώσεων και η βελτίωση της ικανότητας του ασθενή να εκτελεί καθημερινές δραστηριότητες. Όμως η χειρουργική επέμβαση δεν ενδείκνυται σε όλες τις περιπτώσεις και η απόφαση θα ω          πρέπει να ληφθεί μόνο μετά από προσεκτική εξέταση μεταξύ ασθενή και ιατρού. Μαζί θα πρέπει να εκτιμήσουν τη γενικότερη κατάσταση υγείας του ασθενή, την κατάσταση της άρθρωσης ή του τένοντα που πρόκειται να χειρουργηθεί, όπως επίσης το λόγο, τους κινδύνους και τα πλεονεκτήματα της χειρουργικής επέμβασης. Το κόστος αυτής Θα πρέπει να συνεκτιμηθεί. Μεταξύ των πιο συχνά εκτελούμενων χειρουργικών επεμβάσεων είναι η αντικατάσταση της άρθρωσης, η ανακατασκευή τενόντων και η υμενεκτομή.

 

Αντικατάσταση της άρθρωσης: Είναι η πιο συχνή επέμβαση σε ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα και εκτελείται πρωτίστως για να ανακουφίσει από τον πόνο και να βελτιώσει ή να προστατεύσει την αρθρική λειτουργία. Οι τεχνητές αρθρώσεις δεν είναι πάντα μόνιμες και ίσως κάποια στιγμή θα χρειασθεί να αντικα­τασταθούν.

 

Ανακατασκευή τενόντων: Η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα μπορεί να προκαλέσει βλάβη - ακόμη και ρήξη - των τενόντων, δηλαδή των ιστών που συνδέουν τον μυ με το οστό. Η συγκεκριμένη χειρουργική επέμβαση, που πραγματοποιείται με μεγαλύτερη συχνότητα στα χέρια, ανακατασκευάζει τον κατεστραμμένο τένοντα προσαρτώντας τον σε άλλον άθικτο. Η παραπάνω επέμβαση μπορεί να αποκαταστήσει τη λειτουργικότητα του χεριού, ειδικά εάν ο τένοντας έχει υποστεί ολοκληρωτική ρήξη.

 

Υμενεκτομή: Σε αυτή τη χειρουργική επέμβαση ο ιατρός ουσιαστικά απομακρύνει τον φλεγμαίνοντα αρθρικό υμένα. Υμενεκτομή σπάνια  πραγματοποιείται σήμερα, γιατί αφενός δεν μπορεί να εξαιρεθεί όλος ο αρθρικός υμένας και αφετέρου ο ιστός που αφαιρείται, τελικά, αναπλάθεται. Η υμενεκτομή πραγματοποιείται στα πλαίσια χειρουργικής ανακατασκευής, ιδιαίτερα σε ανακατασκευή τενόντων.

 

 

Η πρόληψη της οστεοπόρωσης είναι ένα θέμα που οι ασθενείς συχνά χρειάζεται να συζητήσουν με τον ιατρό στα πλαίσια της μακροπρόθεσμης, συνεχούς φροντίδας

 

 

 

δ. Έλεγχος ρουτίνας και συνεχής φροντίδα

 

            Η τακτική ιατρική παρακολούθηση είναι σημαντική για τον έλεγχο της πορείας της νόσου, καθορίζει την αποτελεσματικότητα και ενδεχόμενες παρενέργειες των φαρμάκων και τροποποιεί ανάλογα τη θεραπευτική αγωγή. 0 έλεγχος τυπικά συνδυάζει τη φυσική εξέταση με τη διενέργεια αιματολογικών, ουρολογικών και κατά περίπτωση άλλων εργαστηριακών εξετάσεων, όπως ακτινολογικών κλπ.

 

            Η πρόληψη της οστεοπόρωσης είναι ένα θέμα που οι ασθενείς συχνά χρειάζεται να συζητήσουν με τον ιατρό στα πλαίσια της μακροπρόθεσμης, συνεχούς φροντίδας. Στην οστεοπόρωση τα οστά χάνουν ασβέστιο και μεταβάλλονται σε αδύναμα και εύθραυστα. Πολλές γυναίκες προχωρημένης ηλικίας έχουν αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση οστεοπόρωσης. Η προσβολή από Ρευματοειδή Αρθρίτιδα αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο, ειδικά αν ο ασθενής λαμβάνει κορτικοστεροειδή (κορτιζόνη), όπως πρεδνιζολόνη. Οι συγκεκριμένες ασθενείς θα πρέπει να συμβουλευτούν τον ιατρό τους για τα δυνητικά πλεονεκτήματα των συμπληρωμάτων ασβεστίου και βιταμίνης D, της φαρμακευτικής υποκατάστασης ορμονών ή άλλων θεραπειών για την οστεοπόρωση.

 

 

ε. Εναλλακτικές και Συμπληρωματικές θεραπείες

 

            Ειδικές δίαιτες, συμπληρώματα βιταμινών και άλλες

εναλλακτικές προσεγγίσεις έχουν προταθεί για τη θεραπεία της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας. Αν και πολλές από αυτές τις προσεγγίσεις ίσως να μην είναι επιζήμιες, εμπεριστατωμένες επιστημονικές μελέτες είτε δεν έχουν καταδείξει τα οριστικά πλεονεκτήματα αυτών των θεραπειών, ή δεν έχουν διεξαχθεί ποτέ. Κάποιες εναλλακτικές ή συμπληρωματικές θεραπείες είναι δυνατόν να βοηθήσουν τον ασθενή να αντιμετωπίσει ή να μειώσει το άγχος που συνεπάγεται η χρόνια νόσος. Όπως συμβαίνει με κάθε θεραπεία, οι ασθενείς θα πρέπει να συζητούν με τους θεράποντες ιατρούς τα πλεονεκτήματα και μειονεκτή­ματα, πριν ξεκινήσουν μια εναλλακτική ή νέου τύπου θεραπεία.

 

 

Οι σύγχρονοι επιστήμονες προσεγγίζουν τη Ρευματοειδή αρθρίτιδα μέσω οδών που ήταν αδιανόητοι πριν από μία δεκαετία

 

 

 

            Εάν ο ιατρός εκτιμήσει ότι η προσέγγιση αυτή έχει αξία και δεν αποβαίνει επιζήμια, μπορεί να συμπεριληφθεί στο θεραπευτικό σχέδιο του ασθενή. Όμως, είναι σημαντικό να μην παραμελείται η τακτική φροντίδα υγείας.

 

 

 

Ζ. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΡΕΥΝΑ

 

            Στο διάστημα των τελευταίων δεκαετιών, η έρευνα έχει συμβάλλει αποφασιστικά στην κατανόηση του ανοσολογικού συστήματος, της γενετικής, της κυτταρικής και της μοριακής βιολογίας. Παράλληλα, η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα αποτελεί το αντικεί­μενο εντατικής έρευνας σε μια πλειάδα επιστημονικών ιδρυμάτων αλλά και φαρμακευτι­κών εταιριών στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και αλλού. Η έντονη χρηματοδότηση σε μια πλη­θώρα κλινικών και εργαστηριακών μελετών έχει ήδη αποδώσει νέα φάρμακα και προσεγγίσεις με ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Οι σύγχρονοι επιστήμονες προσεγγίζουν τη Ρευματοει­δή Αρθρίτιδα μέσω οδών που ήταν αδιανόητοι πριν από μία δεκαετία.

           

            Σε εξειδικευμένα κέντρα ερευνώνται οι βασικές διαταραχές του ανοσολογικού συστήματος των ασθενών με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, αλλά και σε πειραματικά πρότυπα ζώων, σε μια προσπάθεια να γίνουν κατανοητά τα αίτια και ο τρόπος εξέλιξης της νόσου. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών αναμένεται να οδηγήσουν σύντομα σε πλέον αποτελεσματικές θεραπείες που θα έχουν  τη δυνατότητα να αναχαιτίζουν τη διαδικασία φλεγ­μονής στα αρχικά στάδια. Ίσως ακόμη να παρασκευαστεί εμβόλιο  που θα προλαμβάνει τη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα.

 

 

Οι επιστήμονες προσπαθούν να ανακαλύψουν νέα φάρμακα ικανά να επιβραδύνουν ή να ανακόψουν την εξέλιξη της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας

 

 

            Ειδικότερα, οι ερευνητές μελετούν τους γενετικούς παράγοντες που προδιαθέτουν ορισμένα άτομα στην ανάπτυξη Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας, καθώς επίσης παράγοντες που συνδέονται με τη βαρύτητα της νόσου. Τα αποτελέσματα αυτών       των ερευνών συμβάλλουν στην κατανόηση της νόσου και αναμέ­νεται να βοηθήσουν στην ανάπτυξη νέων θεραπειών, καθώς επίσης σαν οδηγοί στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων.

 

            Σε μια κορυφαία προσπάθεια που σκοπεύει στην ταυτοποίηση των γονιδίων που εμπλέκονται στη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, πολλαπλά διεθνή ρευματολογικά κέντρα και ερευνητικά ιδρύματα συνεργάζονται με στόχο την συλλογή ιατρικών πληροφοριών και γενετικό υλικό από ασθενείς που πάσχουν από Ρευματοειδή Αρθρίτιδα και τις οικογέ­νειες αυτών. Οι επιστήμονες εξάλλου αποκτούν βαθιά γνώση του γενετικού υπόβαθρου της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας, μελετώντας ινδικά χοιρίδια με αυτοάνοση φλεγμονώδη αρθρίτιδα παρόμοια με αυτή του ανθρώπου. Στο πειραματικό αυτό πρότυπο έχουν ανα­γνωρισθεί γενετικές περιοχές που επηρεάζουν την εμφάνιση και τη βαρύτητα της νόσου. Αυτή η προσέγγιση έχει αποκαλύ­ψει σημαντικές ομοιότητες μεταξύ των ποντικών και των ανθρώπων και έχει βοηθήσει στην ταυτοποίηση ορισμένων γονιδίων που είναι πιθανό να οδηγήσουν στην εξακρίβωση των αιτίων της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας στον άνθρωπο.

 

Ακόμη και μικρή βελτίωση στη σωματική και διανοητική κατάσταση του ασθενή, μπορεί να επιδράσει στην ποιότητα της ζωής του και στην απόδοση των παροχών υγείας

 

 

Η πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ ορμονικού, νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος στη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα αποτελεί ένα ακόμη πεδίο έρευνας. Για παράδειγμα,  οι επιστήμονες μελετούν κατά πόσο και με ποιο τρόπο οι

φυσιολογικές μεταβολές στα επίπεδα των στεροειδών    ορμονών (όπως τα οιστρογόνα και η τεστοστερόνη) κατά τη            διάρκεια της ζωής του ατόμου ενδέχεται να σχετίζονται με την ανάπτυξη, τη βελτίωση ή την έξαρση της νόσου. Στο πλαίσιο αυτό, οι ερευνητές προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα εμφανίζεται περισσότερο στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Επιπλέον οι            επιστήμονες εξετάζουν με ποιο τρόπο τα παραπάνω συστήματα αλληλεπιδρούν με περιβαλλοντολογικούς και γενετικούς παράγοντες. Τα αποτελέσματα των ερευνών ίσως υποδείξουν νέες θεραπευτικές στρατηγικές.

 

            Αναζητώντας βιολογικά δεδομένα που είναι ενδεχόμενο να οδηγήσουν σε νέες θεραπείες, οι ερευνητές εξετάζουν γιατί η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα συχνά βελτιώνεται στη διάρκεια της κύησης. Τα αποτελέσματα μίας μελέτης καταλήγουν στο ότι η εξήγηση ίσως να συνδέεται με διαφοροποιήσεις συγκεκριμένων ειδικών πρωτεϊνών μεταξύ της μητέρας και του εμβρύου. Οι πρωτεϊνες αυτές βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα να διακρίνει τα κύτταρα του οργανισμού από τα ξένα κύτταρα. Τέτοιες διαφοροποιή­σεις, υποθέτουν οι ερευνητές, ίσως μεταβάλουν τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

 

            Ολοένα αυξανόμενος αριθμός τεκμηρίων καταδεικνύουν ότι λοιμώδεις παράγοντες, όπως ιοί και βακτήρια, ίσως ενεργοποιούν τη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα σε άτομα με κληρονομική προδιάθεση στη νόσο. Οι ερευνητές προσπαθούν να ανακαλύψουν τον υπεύθυνο λοιμώδη παράγοντα και να κατανοήσουν το βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου οι παραπάνω παράγοντες ενδεχόμενα ενεργοποιούν τη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Η ταυτοποίηση των εκλυτικών παραγόντων και η κατανόηση του μηχανισμού δράσης τους είναι δυνατόν να οδηγήσει σε νέες θεραπείες.

 

            Οι επιστήμονες προσπαθούν να ανακαλύψουν νέα φάρμακα ή συνδυασμούς φαρμάκων ικανά να μειώσουν τη φλεγμονή, να επιβραδύνουν ή να ανακόψουν την εξέλιξη της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας, με τις λιγότερες δυνατόν παρενέργειες. Μελέτες σε ανθρώπους έχουν δείξει ότι μια σειρά από χημικές ενώσεις που έχουν προέλθει από την βιοφαρμακευτική ή την βιολογική έρευνα, έχουν αυτή τη ιδιότητα. Τα νέα αυτά φάρμακα συχνά βασίζονται σε χημικές ενώσεις που βρίσκονται φυσιολογικά στον οργανισμό και έχουν σχεδιαστεί να στοχεύουν συγκεκριμένα στάδια της διαδικα­σίας φλεγμονής.

 

            Επιπρόσθετα, πολλαπλές μελέτες εστιάζουν σε διάφορα ζητήματα που σχετίζονται με την ποιότητα ζωής των ασθενών με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα, το κόστος και την αποτελεσματικότητα των παροχών υγείας στους συγκεκριμένους ασθενείς. Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι ακόμη και μικρή βελτίωση στη σωματική και διανοητική κατάσταση του ασθενή, μπορεί να επιδράσει στην ποιότητα της ζωής του και στην απόδοση των παροχών υγείας. Τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών θα βοηθήσουν όσους εμπλέκονται στην παροχή υπηρεσιών υγείας να σχεδιάσουν ολοκληρωμένες θεραπευτικές στρατηγικές που καλύπτουν όλες τις ανάγκες του ασθενούς, συναισθηματικές και σωματικές.

 

 

 

Η.        ΕΛΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

 

            Οι επιστήμονες πραγματοποιούν ραγδαία πρόοδο όσον αφορά την κατανόηση της πολυπλοκότητας της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας, πώς και γιατί αναπτύσσεται, γιατί μερικά άτομα προσβάλλονται και άλλα όχι, γιατί η βαρύτητά της ποικίλει. Τα αποτελέσματα των ερευνών ασκούν μεγάλη επιρροή στις μέρες μας, προτρέποντας ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα να παραμένουν ενεργοί στην καθημερινή ζωή, στην οικογένεια και στην εργασία πολύ περισσότερο από ότι συνέβαινε είκοσι χρόνια πριν. Ελπίδα για το μέλλον υπάρχει, καθώς οι ερευνητές συνεχίζουν να εξερευνούν τρόπους να σταματήσουν την εξέλιξη της νόσου στα αρχικά στάδια, προτού αποβεί παραμορφωτική, ή ακόμη να εξαλείψουν τη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα εντελώς.

 

 

 

Θ.        ΣΥΝΗΘΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ

 

Ε:        ΘΑ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΘΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ;

 

Α:        Ουσιαστικά αυτό εξαρτάται από τον τύπο της ασθένειας σας, την κλινική πορεία και την επιθετικότητα της. Είναι αλήθεια ότι μερικοί ασθενείς, παρά το γεγονός ότι λαμβάνουν ισχυρή φαρμακευτική αγωγή, η νόσος τους προοδευτικά επιδεινώνεται και δημιουργεί λειτουργικές βλάβες. Ωστόσο, οι μελέτες δείχνουν ότι όσο πρωιμότερα γίνεται η έναρξη της θεραπείας και επιτυγχάνεται ο αποτελεσματικός έλεγχος της νόσου, τόσο ελαχιστοποιείται η πιθανότητα να εκδηλωθεί λειτουργική ανεπάρκεια.

Ε:        Ο ΙΑΤΡΟΣ ΜΟΥ ΜΕ ΕΧΕΙ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΣΕΙ ΝΑ ΑΡΧΙΣΩ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΜΕΘΟΤΡΕΞΑΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΠΑΣΧΩ. ΩΣΤΟΣΟ, ΕΓΩ  ΔΙΣΤΑΖΩ ΝΑ ΤΗΝ ΠΑΡΩ.  ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ;

 

Α:        Είναι αλήθεια ότι η μεθοτρεξάτη χρησιμοποιείται ως φάρμακο για διάφορες μορφές καρκίνου, αλλά σε υψηλές δόσεις. Ωστόσο, στην Ρευματοειδή Αρθρίτιδα το φάρμακο αυτό δίνεται σε σημαντικά χαμηλότερες δόσεις και μία φορά την εβδομάδα για τον έλεγχο της φλεγμονής των αρθρώσεων. Μάλιστα, σήμερα αποτελεί το πλέον διαδεδομένο και επιτυχημένο φάρμακο για την ασθένεια. Οι ασθενείς μπορούν να παίρ­νουν αυτό το φάρμακο για μακριά χρονικά διαστήματα. Εφ' όσον ο ιατρός που σας παρακολουθεί είναι εξοικειωμένος με την χορήγηση της μεθοτρεξάτης και τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της και σας παρακολουθεί στενά, τότε οι κίνδυνοι είναι μειωμένοι. Η λήψη φυλικού οξέος εμποδίζει την εκδήλωση ορισμένων από τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της μεθοτρεξάτης. Είναι σημαντικό να μην πίνετε αλκοολούχα ποτά κατά τις περιόδους που λαμβάνετε μεθοτρεξάτη, γιατί αυτό μπορεί να αποβεί τοξικό για το ήπαρ (συκώτι).

 

 

Ε:        ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΚΑΝΩ ΤΟΣΟ ΣΥΧΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ      ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ;

 

Α:        Πολλά από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον αποτελεσματικό έλεγχο των φλεγμονωδών αντιδράσεων της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας είναι δυνατόν να αποβούν τοξικά για τον οργανισμό, για παράδειγμα να ελαττώσουν τον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων ή να προκαλέσουν ηπατική βλάβη. Σε αρχικά στάδια, τέτοιες φαρμακογε­νείς διαταραχές δεν έχουν συμπτώματα, δηλαδή δεν γίνονται αντιληπτές από τον ασθε­νή, ούτε αποκαλύπτονται με την ιατρική φυσική εξέταση, ενώ συνήθως διορθώνονται με την μείωση της δόσης ή την διακοπή του φαρμάκου. Για αυτούς τους λόγους οι συχνές εργαστηριακές εξετάσεις είναι σημαντικές για τον αποκλεισμό αυτών των ανεπιθύμητων ενεργειών.

 

 

Ε:        ΜΙΑ ΦΙΛΗ ΜΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΕ ΝΑ ΠΑΡΩ ΜΙΑ ΣΚΟΝΗ ΠΟΥ ΠΩΛΕΙΤΑΙ ΩΣ ΕΙΔΙΚΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ. ΤΙ ΝΑ ΚΑΝΩ;

 

Α:        Μερικές φορές, η ιατρική αντιμετώπιση και θεραπεία χρειάζεται κάποιο χρόνο για να καταλήξει σε μια αποτελεσματική αγωγή. Οι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα πιθανόν να μπουν στον πειρασμό να δοκιμάσουν μη ελεγμένες θεραπείες που συχνά διαφημίζονται έντονα και μάλιστα με παραπλανητικά επιχειρήματα. Ωστόσο, τέτοιες Θεραπείες συνήθως είναι ακριβές και δεν κάνουν απολύτως τίποτα. Μάλιστα, μερικές φορές μπορεί να είναι επιβλαβείς και συχνά συμβάλλουν στο να μη παίρνουν οι ασθε­νείς την κανονική θεραπεία τους. Για παράδειγμα, η εφαρμογή μαγνητών δεν εμφανίζει καμία αποτελεσματικότητα για την Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Είναι καλό να συμβουλεύε­στε τον ιατρό σας πριν πάρετε μια νέα θεραπεία, όποια και να είναι αυτή.

 

 

Ε:        ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟ ΝΑ ΑΣΚΟΥΜΑΙ ;

 

Α:        Η άσκηση είναι καλή σχεδόν για όλους! Παλαιότερα πίστευαν ότι οι ασθενείς με αρθρίτιδα είναι καλύτερα να μην γυμνάζονται γιατί αυτό θα μπορούσε να βλάψει τις αρθρώσεις. Σήμερα, γνωρίζουμε ότι όταν η αρθρίτιδα είναι κάτω από έλεγχο (δηλαδή σε ύφεση), οι ασθενείς μπορούν να βελτιώσουν την υγεία τους και την φυσική κατάσταση τους με την άσκηση. Δεν χρειάζεται εξοντωτική γυμναστική. Οι ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα είναι χρήσιμο να κρατούν μια ισορροπία μεταξύ ανάπαυσης και άσκησης.

 

 

Ε:        ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΠΟΙΑ ΔΙΑΙΤΑ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΚΟΛΟΥΘΩ;

 

Α:        Μερικοί ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα αναφέρουν ότι ορισμένες τροφές επιδεινώνουν ή βελτιώνουν την αρθρίτιδα τους. Ωστόσο, μέχρι σήμερα ποικίλες μελέτες δεν κατάφεραν να αποδείξουν ότι μια συγκεκριμένη διατροφή είναι σημαντική για την πρόκληση ή τη θεραπεία της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας. Πάντως είναι σημαντικά οι ασθενείς να τρέφονται καθημερινά με υγιεινή δίαιτα που περιλαμβάνει επαρκή και ισορροπημένα διατροφικά στοιχεία.

 

 

Ε:        ΜΗΠΩΣ  ΤΟ ΥΓΡΟ ΚΛΙΜΑ ΕΙΝΑΙ ΒΛΑΒΕΡΟ;

 

Α:        Η  Ρευματοειδής Αρθρίτιδα εμφανίζεται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου, τόσο σε υγρά, όσο και σε ξηρά κλίματα. Έτσι, ένας τύπος κλίματος δεν είναι δυνατόν να προλάβει ή να προκαλέσει την εμφάνιση της ασθένειας ή από την άλλη πλευρά να θεραπεύσει την αρθρίτιδα. Αρκετοί ασθενείς παρατηρούν ότι οι αλλαγές του καιρού ή της βαρομετρικής πίεσης τείνουν να επιβαρύνουν τις ενοχλήσεις στις αρθρώσεις. Πάντως, πολλοί ασθενείς βρίσκουν ότι η μετακίνηση σε ένα διαφορετικό κλίμα δεν επιφέρει σημαντική διαφοροποίηση στην αρθρίτιδά τους.